Taze Hafıza

Issız bölgelerde kaybolan yürüyüşçüleri ve dağcıları aramak, kurtarma ekiplerinin haftalarını, bazen de aylarını alabiliyor. Ancak yapay zeka (YZ), bu süreyi bazı durumlarda sadece birkaç saate indirerek hayat kurtarma potansiyeline sahip olduğunu kanıtlıyor.

İtalya’nın Piemonte bölgesindeki dağ kurtarma ekipleri, kötüleşen hava şartlarına karşı yarışırken karmaşık bir bilmeceyle karşı karşıyaydı: Deneyimli bir dağcı ve ortopedi cerrahı olan 66 yaşındaki Nicola Ivaldo kayıptı. Ivaldo Pazartesi günü işe gelmeyince alarm verilmişti.

Ivaldo, 2024 yılının bir Eylül Pazar günü tek başına yola çıkmış, ancak ne yazık ki nereye gittiğini ailesine veya arkadaşlarına söylememişti. Eldeki tek ipucu, Valle Varaita’daki Castello di Pontechianale köyünde park edilmiş halde bulunan arabasıydı. Kurtarma ekipleri, Ivaldo'nun Cottian Alpleri'nin en belirgin iki zirvesinden birine —3.841 metre yüksekliğindeki sarp Monviso’ya veya komşusu 3.348 metrelik Visolotto’ya— tırmanmış olabileceğini tahmin etti. Bu tahmin, cep telefonundan alınan son sinyallerle de örtüşüyordu.

Devasa Bir Arama Alanı

Ancak bu durum, arama kurtarma ekiplerini taranması gereken uçsuz bucaksız bir alanla baş başa bıraktı. Piemonte Dağ ve Mağara Kurtarma Servisi sözcüsü Simone Bobbio, dağların devasa kaya yüzeylerinin her iki taraftan zirveye çıkan çok sayıda rotaya sahip olduğunu ve bölgenin yüzlerce kilometrelik patikalarla örülü olduğunu belirtiyor. Ivaldo'nun kaybolduğu gün hava çok güzel olduğu için popüler rotalar kalabalıktı ancak kimse onu buralarda görmemişti. Bu da tecrübeli bir dağcı olan Ivaldo'nun, dağın daha ıssız ve sarp kısımlarına gitmiş olabileceği anlamına geliyordu.

Elliden fazla kurtarma görevlisi bir hafta boyunca bölgeyi yayan aradı; helikopterler ise havadan bir iz bulabilmek için defalarca sorti yaptı. Eylül sonunda ilk karın düşmesiyle birlikte umutlar tükendi ve arama çalışmaları durduruldu.

Temmuz 2025: Yapay Zeka Devreye Giriyor

Temmuz 2025’te karların erimesiyle birlikte Ivaldo’yu arama çalışmaları yeniden başladı. Ancak bu kez kurtarma ekibinin yanında ek bir güç vardı: Yapay zeka.

Kurtarma ekipleri, sarp kaya duvarlarına ve derin kulvarlara (dar vadilere) yaklaşabilen dronların çektiği binlerce fotoğrafı analiz edebilen bir YZ yazılımı kullandı. İki dronun görüntüleri kaydetmesi sadece beş saat sürdü. Görüntüler aynı gün analiz edilerek arama ekiplerinin odaklanabileceği noktalar belirlendi.

Aramaların yeniden başlamasından sadece üç gün sonra, kayıp doktorun cansız bedeni, yapay zekanın işaret ettiği noktalardan birinde bulundu. Ivaldo, Monviso'nun kuzey duvarındaki bir kulvarda, yaklaşık 3.150 metre irtifadaydı.

"Kilit Nokta Kırmızı Bir Kasktı"

Bobbio, "Yazılımın bir 'ilgi odağı' olarak tanımladığı kırmızı kask, olayın kilit noktasıydı," diyor. Ivaldo için trajik bir şekilde geç kalınmış olsa da, bu saha testi YZ destekli arama kurtarma çalışmalarının gelecekte ne kadar faydalı olabileceğini gösterdi.

Dron pilotu ve Torino dağ kurtarma istasyonu şefi Saverio Isola, "İki yıl öncesine kadar bu fotoğrafların her birini tek tek kendimiz analiz ederdik," diyor. Ancak 2023’ten itibaren İtalyan kurtarma ekipleri, manzaradaki renk veya doku uyumsuzluklarını tespit etmek üzere eğitilmiş YZ programlarını denemeye başladı. Bu sayede analiz süreci haftalardan saatlere düştü.

İnsan Uzmanlığı Hala Şart

Yapay zeka, fotoğrafları piksel piksel inceleyerek dağın doğal yapısına uymayan her şeyi raporladı. Yazılım saatler içinde düzinelerce potansiyel anomali buldu. Ancak Isola, bu listenin insan uzmanlığıyla elenmesi gerektiğini vurguluyor:

"Yazılım plastik bir çöpe veya farklı renkte bir kayaya tepki verebilir, hatta bazen 'halüsinasyon' görebilir. Bu yüzden sonuçları, Ivaldo gibi usta bir dağcının kullanabileceği rotaları dikkate alarak daraltmamız gerekiyordu."

Sonuç olarak belirlenen üç olası noktadan birindeki kırmızı nesnenin Ivaldo’nun kaskı olduğu anlaşıldı. Kar altında kalan ve siyah giyinen doktorun bedeni, YZ o kırmızı noktayı fark etmeseydi belki de hiçbir zaman bulunamayacaktı.

Sınırlar ve Gelecek

Bu teknoloji daha önce Polonya, Avusturya ve İskoçya’da da başarıyla kullanıldı. Ancak hala bazı kısıtlamaları var. Yoğun bitki örtüsü ve ormanlık alanlarda dronlar ve mevcut YZ algoritmaları henüz istenen verimi veremiyor. Örneğin Hırvatistan'ın karmaşık karstik yapısı, algoritmaların kafasını karıştırabiliyor.

Gelecek ise heyecan verici. Glasgow Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, kaybolan bir kişinin nasıl davranabileceğini simüle eden "sanal ajanlar" üzerinde çalışıyor. İtalyan araştırmacılar ise analizleri doğrudan dronun üzerinde, uçuş sırasında eş zamanlı (real-time) yapabilecek sistemler geliştiriyor.

Kurtarma ekiplerine göre bu algoritmalar, kısıtlı kaynaklarla zamana karşı yarışılan arama operasyonlarında vazgeçilmez bir araç haline gelecek ve nihayetinde daha fazla hayat kurtaracak.